۱۷- شرحی بر تعریف و ویژگی‌های سهام ممتاز

قاعده عمومی در مورد سهام این است که همه از نظر قیمت مساوی هستند.

در لایحه اصلاح قانون تجارت (ل. ا. ق. ت)، قانونگذار تعریف دقیقی از سهام ممتاز ارائه نکرده است، تنها اشاره قانونگذار به این نوع سهام در تبصره ۲ ماده ۲۴ ل. ا. ق. ت می‌باشد که مقرر می‌دارد:

«در صورتی‌که برای بعضی از سهام شرکت با رعایت مقررات این قانون مزایایی قائل شوند، این گونه سهام، سهم ممتاز نامیده می‌شوند.» برخی حقوقدانان در تعریف سهام ممتاز آن‌را سهامی می‌دانند که به موجب اساسنامه یا طبق تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده شرکت، امتیاز یا امتیازات خاصی نسبت به سایر سهام همان شرکت به دارنده خود اعطا می‌کند.

انواع مختلف سهام ممتاز را می‌توان در اساسنامه پیش‌بینی نمود. در این صورت ضروری است شرایطی را که باعث انتشار سهام ممتاز می‌شود در اساسنامه مشخص و حقوق معین سهامدار ممتاز روشن گردد.

به عنوان مثال اگر شرکت سهامی به علت بحران اقتصادی یا ضرر مالی یا از دست دادن سرمایه به علت فعالیت‌های نابهنگام خود، قصد افزایش سرمایه از طریق صدور سهام ممتاز را داشته باشد و امتیازات این نوع سهام ممتاز تا اندازه‌ای متمایز از دیگر سهام باشد، به گونه‌ای که این امتیازات به اشخاصی که سرمایه بیشتری را به شرکت آورده یا با طراحی نقشه‌ها، روش‌ها و ایده‌های مثبت و موثر خود، سعی در رونق بخشیدن فعالیت‌های شرکت را دارند، اختصاص یابد، اساسنامه شرکت باید این نوع حقوق و مزایا را به نحو صریح تبین و امتیازاتی را که برای چنین سهامدارانی مدنظر قرار داده، معین نماید.

به طور کلی، لحاظ مزایای بیشتر برای سهام ممتاز ایرادی ندارد و حتی برای توسعه و ادامه امور شرکت لازم است.

نمونه‌هایی از امتیازات مالی سهام ممتاز:

• درصد معینی از سود (قبل از این که سود بین سهامداران تقسیم شود) اختصاص به دارندگان سهام ممتاز دارد. این عمل زمانی صورت می‌پذیرد که شرکت احتیاج به افزایش سرمایه داشته باشد؛

• اگر شرکت سودی نداشت، به میزان آن مبلغ معین به شرکای ممتاز بدهکار می‌شود؛

• سود این نوع از سهام، قبل از سود سهام عادی پرداخت می‌شود؛

• شرکای ممتاز نسبت به سایر شرکاء، برای طرف معامله شدن با شرکت، حق تقدم دارند؛

• هم‌چنین دارندگان سهام ممتاز در خریدن سهام جدید از شرکت حق تقدم دارند؛

• در زمان انحلال شرکت و پس از تصفیه بدهی‌ها، ابتدا حقوق دارندگان سهام ممتاز پرداخت می‌شود.

برخی از امتیازات غیرمالی سهام ممتاز:

• می‌توان برای دارندگان سهام ممتاز حق رأی اضافی درنظرگرفت؛

• گاهی برخی امتیازات کیفی به رأی اختصاص داده می‌شود. به عنوان مثال شرکت ممکن است تصمیم‌گیری در خصوص مسألۀ خاصی را منوط به رأی سهامداران ممتاز کند؛

• ممکن است شرکت این امتیاز را برای شرکاء ممتاز لحاظ کند که اعضاء هیئت مدیره فقط از میان دارندگان سهام ممتاز انتخاب شوند. دارندگان چنین سهامی که به عنوان اعضاء هیأت مدیره انتخاب می‌شوند، می‌توانند در ابقاء شرکت نقش مهمتری ایفاء نمایند.

شایان ذکر است که در صورت پیش‌بینی در اساسنامه، این امکان وجود دارد که سهام ممتازی منتشر شود که قابل تبدیل به سهام عادی باشد. تبدیل سهام ممتاز به سهام عادی که پس از ابطال سهام ممتاز صورت می‌گیرد، ممکن است از نظر سایر سهامداران (دارندگان سهام عادی)، موضوع مورد توجهی باشد و منجر به اقناع ایشان جهت درج امتیاز برای این نوع سهام شود.